Vücut kitle endeksi (BMI/VKE) hesaplama: boy + kilo → WHO 2004 sınıfı + obezite derecesi + ideal kilo aralığı + Türk Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD) 2022 bel çevresi metabolik risk eşlemesi.
Vücut kitle endeksi (BMI/VKE) hesaplama: boy + kilo → WHO 2004 sınıfı + obezite derecesi + ideal kilo aralığı + Türk Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD) 2022 bel çevresi metabolik risk eşlemesi.
Vücut Kitle Endeksi (VKE/BMI), kg cinsinden ağırlığın boyun karesiyle (m²) bölünmesiyle elde edilen ve dünya genelinde en yaygın kullanılan obezite tarama aracıdır. WHO 2004 sınıflandırmasına göre 18,5-24,9 arası normal, 25-29,9 fazla kilolu (overweight), 30-34,9 obez sınıf I, 35-39,9 obez sınıf II, 40 ve üzeri morbid obezite (sınıf III) kabul edilir. Aracımız BMI değerinizi anında verir, WHO ve TEMD 2022 sınıfını gösterir, ideal kilo aralığınızı hesaplar (boyunuza karşılık 18,5-24,9 aralığı), ve bel çevresi ölçümünüzü de girerseniz birleşik metabolik riski yorumlar.
BKİ (Beden Kütle İndeksi) veya BMI (Body Mass Index), kg cinsinden vücut ağırlığının boyun karesi metreye bölünmesiyle elde edilen sayısal değerdir. WHO sınıflandırması: <18,5 zayıf; 18,5-24,9 normal kilolu; 25-29,9 fazla kilolu (overweight); 30-34,9 obez sınıf I; 35-39,9 obez sınıf II; ≥40 morbid obez (sınıf III). BKİ bir ön tarama aracıdır; tanı kesinleştirilmek için bel çevresi, yağ yüzdesi ve metabolik testler değerlendirilir.
BMI = Ağırlık (kg) / [Boy (m)]². Örnek: 80 kg, 175 cm boy için BMI = 80 / (1,75 × 1,75) = 80 / 3,0625 = 26,12. Bu değer 25-29,9 aralığında olduğu için 'fazla kilolu' sınıfına girer. Boy santimetre yerine metre cinsinden girilmelidir (175 cm → 1,75 m).
BMI = Ağırlık (kg) / Boy² (m²). Örnek: 70 kg, 175 cm → BMI = 70 / (1.75)² = 22.9 (Normal).
WHO'ya göre 18,5-24,9 arası normaldir; en düşük ölüm riski 22-23 aralığında gözlenmiştir. Yaşlı bireylerde (65+) ESPEN 2023 önerisi 22-27 aralığıdır (düşük BKİ sarkopeni riski). Sporcularda kas kütlesi yüksek olduğu için BKİ 25-28 arası 'fazla kilolu' görünse de yağ yüzdesi normal olabilir; bu durumda bel çevresi ve yağ ölçümü daha doğrudur.
WHO 2004 obezite sınıflandırması: Obez Sınıf I (30,0-34,9) hafif obezite — kardiyovasküler risk %50 artış; Obez Sınıf II (35,0-39,9) ağır obezite — tip 2 diyabet riski 6 kat; Obez Sınıf III (≥40) morbid obezite — bariatrik cerrahi endikasyon. Türkiye'de yetişkin obezite oranı %32,1 (TÜİK 2024) ile Avrupa'nın en yüksekleri arasında.
TEMD 2022 Obezite Kılavuzu WHO eşiklerini benimser, ancak bel çevresinde Asyalı/Türk popülasyon için daha sıkı eşik kullanılır: erkek ≥94 cm, kadın ≥80 cm metabolik risk artışı; erkek ≥102, kadın ≥88 yüksek risk. Bu yüzden BKİ 25-30 arası bir Türk yetişkinde bel çevresi yüksekse risk WHO'nun öngördüğünden daha büyük olabilir.
İdeal kilo aralığı = 18,5 × Boy² (alt sınır) ile 24,9 × Boy² (üst sınır). Örnek 1,70 m boy için: alt sınır 18,5 × 2,89 = 53,5 kg; üst sınır 24,9 × 2,89 = 71,9 kg. Yani 1,70 m boy için 'normal' kilo aralığı 53,5-71,9 kg'dır. Aracımız boyunuzu verirseniz ideal kilo aralığını otomatik gösterir.
TEMD 2022 birleşik metabolik risk: BKİ 25-29,9 (fazla kilolu) + erkek bel ≥94 cm/kadın ≥80 cm = artmış risk; BKİ ≥30 + bel ≥102/88 = yüksek risk. Karın bölgesinde yağlanma (elma tipi vücut) genel obezite olmasa bile insülin direnci, hipertansiyon ve dislipidemi riskini artırır. Bel Çevresi Ölçüsü Hesaplama aracımız bu boyutu detaylandırır.
Çocuklarda (2-18 yaş) BKİ yetişkin eşik değerlerine göre değil, yaş ve cinsiyete göre persentil tablosuna göre değerlendirilir. CDC/WHO Türk büyüme eğrilerinde: 85-94. persentil fazla kilolu; ≥95. persentil obez. Yetişkin eşikleri (25, 30) çocuklara uygulanmaz — bu yanlış sonuçlara yol açar. Pediatri hekiminin değerlendirmesi şarttır.
Evet, BMI bir tarama aracıdır; tanı koymak için tek başına yeterli değildir. Yanıltıcı olduğu durumlar: 1) Sporcular (yüksek kas → yüksek BMI ama normal yağ); 2) Yaşlılarda kas kaybı (normal BMI ama yüksek yağ); 3) Hamilelik ve emzirme; 4) Asyalı popülasyon (aynı BMI değerinde daha yüksek metabolik risk); 5) Bacak amputasyonu gibi durumlarda. Bu hallerde bel çevresi + biyoelektrik impedans yağ ölçümü + kan testleri tercih edilir.